Modelarstwo to dla Wojciecha Sokołowskiego znacznie więcej niż składanie miniaturowych pojazdów i samolotów. To historia, precyzja, cierpliwość i godziny poszukiwań, dzięki którym można odtworzyć świat, którego często już nie ma. Członek Koszalińskiego Plutonu Modelarskiego, Bałtyckiego Stowarzyszenia Miłośników Historii „Perun”, sędzia zawodów i pracownik Politechniki Koszalińskiej opowiada nam o pasji, która zaczęła się w dzieciństwie i trwa do dziś.
Modelarstwo kojarzy się wielu osobom z pudełkiem plastikowych części, klejem i kilkoma godzinami spędzonymi przy stole. To duże uproszczenie?
Oczywiście można kupić prosty zestaw, skleić go i postawić na półce. I to też jest modelarstwo. Ale kiedy człowiek zaczyna wchodzić w tę pasję głębiej, okazuje się, że samo sklejenie elementów jest zaledwie częścią pracy. Dochodzi malowanie, waloryzacja, dorabianie detali, poszukiwanie materiałów źródłowych. Jeśli chcemy odtworzyć konkretny pojazd, samolot czy okręt, trzeba najpierw odrobić lekcję. Poszukać fotografii, planów, sprawdzić kolory, wyposażenie, oznaczenia.
Nagle z hobby manualnego robi się również lekcja historii.
Pan takie lekcje rzeczywiście odrabia. W modelarstwie prym wiodą militaria, a co pana ostatnio zafascynowało?
Ostatnio wojskowość trochę mi się przejadła. Być może ma na to wpływ także to, ile informacji związanych z wojną dociera do nas każdego dnia. Za to został mi sentyment do lat 70. i 80. Pojawiło się też sporo ciekawych modeli z tego okresu, więc zacząłem budować autobusy i inne pojazdy cywilne. Ponieważ pochodzę ze Słupska, postanowiłem kiedyś zrobić jelcza „ogórka” właśnie w słupskich barwach. I wtedy zaczęło się śledztwo.
Śledztwo o kolor autobusu?
Dokładnie. Wydawałoby się, że mówimy o stosunkowo niedawnych czasach, więc materiałów powinno być mnóstwo. Tymczasem zdjęć było niewiele, do tego często czarno-białych. Dzisiaj każdy z nas ma telefon i wykonuje tysiące fotografii. Kiedyś dokumentowano codzienność znacznie rzadziej. Zapisałem się więc do słupskich grup historycznych, szukałem informacji, pytałem o szczegóły, kolory, oznaczenia. Udało mi się odtworzyć autobus razem z tablicami kierunkowymi. I właśnie to bardzo lubię w modelarstwie. Człowiek zaczyna od kawałków plastiku, a po drodze dowiaduje się mnóstwa rzeczy.

Czyli model może być maleńkim dokumentem epoki.
Szczególnie jeśli komuś zależy na zgodności z oryginałem. Wtedy nie można sobie dowolnie wymyślić koloru albo szczegółu wyposażenia. Oczywiście wokół tego też toczą się dyskusje. Ktoś twierdzi, że element wyglądał tak, ktoś inny pamięta go inaczej. Modelarze potrafią spierać się o kształt części, kolor czy ślady eksploatacji. Jeżeli jest to merytoryczna rozmowa, bardzo dobrze. Dzięki niej kolejny model można zrobić lepiej.
Jest pan również sędzią zawodów modelarskich. Da się obiektywnie powiedzieć, że jeden model jest lepszy od drugiego?
To zależy od rodzaju konkursu i klasy. Na festiwalach często stosowana jest ocena, którą żartobliwie nazywamy „lubię – nie lubię”. Sędziowie oglądają modele i wybierają te, które uważają za najlepsze. Oczywiście ta ocena nadal ma podstawy merytoryczne. Jeżeli model jest źle sklejony, zabrudzony klejem czy kiepsko pomalowany, trudno tego nie zauważyć. Ale jest w niej również element subiektywny.
A zatem modelarstwo jest sportem?
Z tym określeniem byłbym ostrożny, ale na pewno jest w nim rywalizacja. Modelarze zawsze mówią, że jadą na konkurs wyłącznie po to, żeby spotkać kolegów, porozmawiać i zobaczyć, co zrobili inni, a medale zupełnie ich nie interesują. Nie jest to jednak do końca prawda. Oczywiście spotkania są bardzo ważne, ale kiedy człowiek wystawia model, chce też wiedzieć, jak zostanie oceniony. To naturalne.
W Koszalinie skala tej rywalizacji jest całkiem imponująca.
Bałtycki Festiwal Modelarski organizowany wspólnie z Politechniką Koszalińską urósł do naprawdę dużej imprezy. W ostatniej edycji mieliśmy około 800 modeli i ponad 200 zawodników. To już jest liczba, przy której naprawdę jest co oglądać. W Polsce odbywa się wiele dużych imprez modelarskich, w Warszawie można zobaczyć około półtora tysiąca modeli. Z kolei na jednym z największych konkursów na Węgrzech, na którym miałem okazję być, wystawianych jest nawet około 3,5-4 tysięcy prac. Przyjeżdżają ludzie z całego świata.

Koszalin również pojawia się na międzynarodowych zawodach.
Startujemy między innymi w zawodach okrętów klasy NAVIGA, rozgrywane są mistrzostwa Polski, Europy i świata. W ostatnich mistrzostwach Europy w Rumunii mój model zdobył brązowy medal, a koledzy z klubu przywieźli kilka srebrnych. Możemy więc powiedzieć, że Koszalin jest w tym środowisku widoczny.
Koszaliński Pluton Modelarski to duża grupa?
Obecnie liczy około piętnastu osób. Większość jest związana z Koszalinem, choć mamy również członków mieszkających w innych miastach. Spotykamy się, jeździmy na konkursy, współpracujemy z innymi klubami, między innymi ze Słupska czy Szczecina. W tym środowisku ludzie w dużej mierze się znają. Jest rywalizacja, czasem dyskusje są gorące, ale podczas spotkań czy zawodów atmosfera jest dobra. Znacznie ostrzej bywa w internecie. Tam ludzie czasami krytykują czyjąś pracę bez wyjaśnienia, co właściwie zostało zrobione źle. A taka krytyka niewiele wnosi.
Nie obawia się pan, że modelarstwo z czasem stanie się hobby coraz węższej grupy? Młodzi ludzie mają dziś przecież znacznie szybsze rozrywki.
Nie powiedziałbym, że modelarstwo wymiera. Na Bałtyckim Festiwalu Modelarskim młodzicy i juniorzy stanowią, zależnie od roku, około 40 procent uczestników. To naprawdę sporo. Organizujemy warsztaty dla najmłodszych. Dzięki sponsorom mamy zestawy, które dzieci mogą na miejscu wykonać, a później zabrać ze sobą. Pokazujemy najprostsze techniki, dajemy możliwość spróbowania. Chodzi o to, żeby pierwszy kontakt nie był trudny.
A próg wejścia jest wysoki? To drogie hobby?
Na początek absolutnie nie musi takie być. Najprostszy model można kupić za kilkadziesiąt złotych, część podstawowych narzędzi znajdziemy w domu. Dopiero później, wraz z doświadczeniem i wymaganiami, pojawiają się bardziej specjalistyczne narzędzia, farby czy dodatkowe elementy. Jak w każdym hobby – można wydawać coraz więcej. Ale nie zgadzam się z opinią, że żeby zrobić dobry model, trzeba mieć bardzo dużo pieniędzy. Ze zwykłego, niedrogiego zestawu można stworzyć świetną pracę.

A można nie korzystać z zestawu w ogóle?
Można, i to jest modelarstwo przez duże „M”. Są osoby, które na podstawie planów budują model od zera, z kawałków plastiku czy blachy. Trzeba sobie wyobrazić, jak płaski element będzie wyglądał po uformowaniu w trzech wymiarach, wszystko samodzielnie wymierzyć i wykonać. To już wymaga ogromnych umiejętności.
Co jest dla Pana najtrudniejsze?
Malowanie. Można wcześniej wykonać piękne detale, zrobić otwarty silnik, dopracować najdrobniejsze elementy, a później jednym złym malowaniem zepsuć cały efekt. Oczywiście farbę można próbować usunąć, ale przy okazji łatwo uszkodzić detale. Każdy modelarz ma pewnie swoją piętę achillesową. Dla mnie właśnie malowanie jest etapem, przy którym trzeba szczególnie uważać.
Modelarstwo uczy cierpliwości?
Przede wszystkim. Ale też sprawności manualnej, myślenia przestrzennego i szukania informacji. Uczy historii, techniki, czasem geografii. Jeden szczegół uruchamia następny. Zaczynamy sprawdzać, jak wyglądał pojazd, potem gdzie był używany, w jakim okresie, jakie miał oznaczenia. Człowiek nawet nie zauważa momentu, w którym zaczyna zgłębiać temat znacznie szerzej, niż początkowo planował.
Pana historia z modelarstwem też zaczęła się bardzo wcześnie.
W zasadzie za sprawą taty. Urodziłem się w Bogatyni, blisko ówczesnej NRD. W Polsce dostęp do modeli był wtedy bardzo ograniczony, natomiast ojciec pracował przy granicy i przywoził mi modele z NRD. Miałem może trzy lata, więc oczywiście pierwsze z nich w dużej mierze wykonywał za mnie tata. Ale coś zostało zaszczepione. Później, już po przeprowadzce do Słupska, ta pasja trochę przygasła. W latach 80., kiedy modele pojawiały się w składnicach harcerskich, czasami naprawdę trzeba było o nie walczyć. Po studiach w Koszalinie wróciłem do modelarstwa. Spotkałem ludzi, którzy mieli podobne zainteresowania, i tak trwa to do dziś.

Pamięta pan ten pierwszy naprawdę ważny model?
Pamiętam model bombowca z okresu II wojny światowej, który dostałem od taty. Jak na tamte czasy był dla mnie czymś niezwykłym – miał otwierane luki bombowe, składane podwozie. Zapamiętałem go na całe życie. Kilka lat temu miałem okazję zobaczyć ten sam zestaw ponownie i pomyślałem, że dzisiaj już niekoniecznie chciałbym go budować. Zmieniły się standardy, technologia, moje wymagania. Ale sentyment pozostał.
Ile czasu powstaje model?
Nie ma jednej odpowiedzi. Czasami kilka dni, czasami wiele miesięcy. Zależy od poziomu skomplikowania i tego, ile chcemy do niego dodać. Poza tym ja wychodzę z założenia, że hobby powinno relaksować. A żeby usiąść do modelu, samemu trzeba być w odpowiednim, wypoczętym stanie. Zdarza się, że mam wolny wieczór, teoretycznie mógłbym coś zrobić, ale czuję, że głowa nie chce współpracować. Wtedy nie siadam. To nie jest obowiązek.
Ma pan w domu stały modelarski warsztat?
Chciałbym, ale warunki lokalowe na to nie pozwalają. Wszystko mam tak zorganizowane, że po otwarciu szafki mam dostęp do narzędzi, farb i potrzebnych rzeczy. Rozkładam biurko, pracuję, a później wszystko trzeba złożyć i schować.
Przez tyle lat modeli musiało powstać bardzo dużo. Co się z nimi później dzieje?
Część oczywiście zostaje w domu, choć w pewnym momencie zaczyna się szukanie kolejnego miejsca na półkach. Cieszy mnie jednak, że moje modele znajdują również miejsce w muzeach. Są między innymi w Muzeum Obrony Wybrzeża na Helu, Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego w Stalowej Woli, Muzeum Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie, Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu i Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku. Czasem przekazuję własny wykonany model, czasem muzeum dostarcza zestaw i dokumentację, a naszym wkładem jest praca.
To chyba szczególna satysfakcja. Model przestaje być wtedy przedmiotem oglądanym wyłącznie przez autora.
Dokładnie. Inni mogą go zobaczyć, a jeżeli przedstawia obiekt, którego już nie ma, staje się również sposobem pokazania fragmentu historii.

Nowe technologie, zwłaszcza druk 3D, zmieniają modelarstwo?
Zmieniają narzędzia, ale nie samą istotę tej pasji. Druk 3D jest bardzo dobrym rozwiązaniem, szczególnie przy małych seriach i niszowych modelach. Wykonanie formy do tradycyjnego modelu wtryskowego jest bardzo kosztowne i żeby się opłaciło, trzeba później sprzedać wiele tysięcy egzemplarzy. Druk 3D daje producentom inne możliwości. Z punktu widzenia modelarza to jednak nadal półprodukt. Dostajemy element, który trzeba przygotować, złożyć, pomalować. Sam się nie zrobi.
Czy po tylu latach ma pan jeszcze modelarskich mistrzów?
Nie jednego. Każdy jest świetny w czymś innym. Od jednej osoby można podejrzeć sposób malowania, od drugiej wykonywanie detali, od kolejnej inną technikę. I chyba na tym polega rozwój. Patrzymy, pytamy, próbujemy, a potem szukamy własnego sposobu.
Co więc jest najważniejsze: gotowy model czy droga do niego?
Zdecydowanie proces. Oczywiście przyjemnie jest później spojrzeć na skończoną pracę, wystawić ją na konkursie czy przekazać do muzeum. Ale największa przyjemność jest podczas budowania. W szukaniu informacji, rozwiązywaniu problemów, tworzeniu kolejnych elementów. Kończy się jeden model i idzie się dalej.

A dlaczego po tylu latach modelarstwo nadal potrafi fascynować?
Bo pozwala zobaczyć rzeczy w trzech wymiarach. Nie wszystko możemy obejrzeć w muzeum. Wiele pojazdów, samolotów, okrętów czy budowli już nie istnieje. Są też przecież modele obiektów znanych z filmów science fiction, których nigdy nie było w rzeczywistości. Model daje możliwość zobaczenia ich z każdej strony, przyjrzenia się detalom, przez chwilę obcowania z nimi. Jest pomniejszony, ale przestrzenny i namacalny. I chyba właśnie w tym tkwi jego magia.




















