Prestiż – wartość nieoczywista 

Wartości są naszym wewnętrznym kompasem. Wpływają na podejmowane przez nas decyzje i na to, jak chcemy żyć. Pomagają odpowiedzieć na pytanie, kim jesteśmy. To właśnie one sprawiają, że po podjęciu ważnej dla nas decyzji odczuwamy spokój i wewnętrzną zgodę albo przeciwnie dyskomfort, napięcie i poczucie, że „coś się nie zgadza”.

Każdy z nas ma inaczej. I dobrze. Chętnie mówimy, że cenimy miłość, uczciwość, wolność czy rozwój. Znacznie trudniej przyznać: ważny jest dla mnie prestiż.

Czy istnieje jedna uniwersalna lista wartości? Nie. Każdy człowiek tworzy własną hierarchię wartości. Zmienia się ona wraz z nami, a wpływają na nią czasy, kultura i środowisko, w którym żyjemy. To, co dla jednej osoby wydaje się oczywiste, ważne i warte realizowania, dla kogoś żyjącego w innym środowisku może mieć znacznie mniejsze znaczenie.

Większość z nas raczej nie budzi się rano z myślą:

„Czy mój dzisiejszy dzień będzie zgodny z moimi wartościami?” albo:

„Moją nadrzędną wartością jest autentyczność”.

Wartościami kierujemy się intuicyjnie. Najczęściej nie zastanawiamy się nad nimi świadomie. Po prostu czujemy, że „tak należy” albo że „to jest moje”. Często odkrywamy własne wartości dopiero w chwilach silnych emocji, kryzysu lub napięcia. Spróbuj wybrać kilka wartości, bez których trudno byłoby ci czuć się sobą. Następnie sprawdź, które z nich są naprawdę twoje, a które wynikają głównie z oczekiwań otoczenia. Jeśli zauważysz, że jakaś wartość służy przede wszystkim spełnianiu cudzych oczekiwań, warto przyjrzeć się, czy nadal chcesz się nią kierować.

I właśnie wtedy może pojawić się niewygodne pytanie:

„A co, jeśli wartość, która jest dla mnie ważna, nie wydaje się szczególnie szlachetna albo społecznie pożądana? Co, jeśli nie brzmi tak dobrze jak odpowiedzialność, autentyczność czy rozwój?”.

Niektóre wartości łatwo pokazać światu. Dobrze brzmią, są społecznie akceptowane i pomagają budować pozytywny obraz siebie. Znacznie trudniej mówić o wartościach związanych z ambicją, statusem czy potrzebą uznania. A przecież to, że rzadziej o nich mówimy, nie oznacza, że są mniej obecne w naszym życiu.

I właśnie wtedy na scenę wchodzi prestiż: wartość, do której wielu z nas trudno się przyznać. 

Bo jak powiedzieć światu, że prestiż jest dla mnie ważny?

Prestiż jest szczególnie interesujący, ponieważ pokazuje, jak silnie nasze wartości są osadzone w kontekście społecznym i kulturowym. Odnosi się do uznania, statusu, poważania oraz pozycji zajmowanej w oczach innych ludzi. To kultura i czasy, w których żyjemy, wpływają na to, co uznajemy za prestiżowe. Jednocześnie każdy z nas nadaje prestiżowi własne znaczenie.

Prestiż bywa wartością, o której mówi się z pewnym zawstydzeniem. Kojarzy się z próżnością, potrzebą imponowania albo powierzchownością. Tymczasem potrzeba uznania jest jedną z najbardziej naturalnych ludzkich potrzeb społecznych. Chcemy być zauważani, doceniani i ważni dla innych ludzi. Chcemy mieć poczucie, że to, co robimy, ma znaczenie nie tylko dla nas samych, ale również w oczach otoczenia.

I być może właśnie dlatego prestiż tak często realizujemy nieświadomie albo ukrywamy go pod bardziej społecznie akceptowalnymi wartościami.

Prestiż przybiera różne formy. Dla jednej grupy oznaką sukcesu będzie luksusowy samochód, dla innej rezygnacja z samochodu i życie „poza systemem”.

Paradoksalnie nawet deklarowany brak potrzeby prestiżu może stać się jego formą. W niektórych środowiskach wysokim statusem staje się przecież minimalizm, życie slow, samoświadomość emocjonalna, naturalność czy dystans wobec konsumpcjonizmu. Człowiek nie przestaje funkcjonować w strukturach statusu tylko dlatego, że zmienia ich język. 

To pokazuje, że prestiż nie jest jedynie cechą konkretnych zawodów, przedmiotów czy stylów życia. Jest raczej społeczną umową dotyczącą tego, co w danym czasie uznajemy za wartościowe, godne podziwu i warte osiągania.

W prowadzonych przeze mnie badaniach dotyczących zawodów medycznych analizowałam między innymi, czy prestiż wykonywanego zawodu wpływa na empatyczną motywację oraz sposób postrzegania wyboru ścieżki zawodowej. Interesowało mnie również to, jak zmienia się znaczenie prestiżu w zależności od przemian społecznych i kulturowych oraz czy osobom kształconym w różnych okresach historycznych towarzyszą odmienne motywacje związane z wyborem zawodu. I co się okazało? 

Prestiż może wpływać na wybór ścieżki zawodowej, ale również na poczucie własnej wartości, pozycję społeczną, sposób budowania tożsamości, a czasami nawet na poczucie bezpieczeństwa i sprawczości. Wyniki pokazały, że wartości są silnie zakorzenione w rzeczywistości społecznej, w której dorastamy, uczymy się i budujemy własną tożsamość.

Prestiż okazuje się więc nie tylko społecznym symbolem statusu, ale również psychologiczną opowieścią o tym, czego człowiek potrzebuje, by czuć się ważny, bezpieczny i zauważony.

Jeśli spojrzymy na wartości jak na kompas, warto pamiętać, że pokazują kierunek, a nie gotową drogę. To człowiek każdego dnia podejmuje decyzje, nadaje znaczenie swoim doświadczeniom i wybiera sposób, w jaki chce realizować to, co jest dla niego ważne.

Sam prestiż nie jest więc ani dobry, ani zły. Znaczenie ma to, czego za jego pomocą szukamy: uznania, bezpieczeństwa, przynależności, wpływu czy potwierdzenia własnej wartości.

Jak wygląda Twój prestiż i co tak naprawdę ma ci dać?