Las w obiektywie

Latem las staje się jednym z najprostszych i najbardziej dostępnych sposobów
na wytchnienie. Kiedy miasto nagrzewa się od asfaltu, a powietrze stoi ciężkie i suche, wystarczy wejść między drzewa, by poczuć wyraźną zmianę. Cień koron, wilgotniejsza gleba, chłodniejsze powietrze i zapach żywicy tworzą naturalną klimatyzację, której nie da się zastąpić żadnym urządzeniem.

Ale las daje nam znacznie więcej, niż przyjemny chłód w upalny dzień. Zatrzymuje wodę, łagodzi skutki suszy, oczyszcza powietrze i magazynuje dwutlenek węgla. Jest schronieniem dla roślin i zwierząt, a dla człowieka miejscem odpoczynku, wyciszenia i powrotu do równowagi. WWF przypomina, że lasy zajmują około 31 procent powierzchni Polski i są jednym z naszych najcenniejszych naturalnych zasobów. To szczególnie ważne właśnie latem, gdy najmocniej odczuwamy, jak bardzo potrzebujemy ich obecności.

Warto więc patrzeć na las nie tylko jak na miejsce spacerów, grzybobrania czy wakacyjnych wycieczek. To żywy organizm, który pracuje dla klimatu, dla przyrody i dla nas samych. Im lepiej rozumiemy jego rolę, tym łatwiej przychodzi nam dbać o niego z uważnością – bez śmieci, hałasu, ognia i lekkomyślności. Latem las zaprasza szczególnie mocno, ale przypomina też, że jesteśmy w nim gośćmi. Rozmawiamy z Tomaszem Grzebieluchą, który na swoich fotografiach utrwala leśne życie jego mieszkańców.

Czy las latem fascynuje równie tak samo, jak podczas innych pór roku?
Z punktu widzenia obserwatora i fotografa przyrody, las jest fascynujący o każdej porze roku. Jeszcze ponad rok temu powiedziałbym, że najciekawsze są wiosna i jesień, bo wtedy w życiu zwierząt dzieje się najwięcej. Ale od kiedy zacząłem obserwować wilki, to właśnie na lato czekam najbardziej. To czas, kiedy szczenięta pod opieką starszego wilka poznają teren, oddalając się od nory. W ubiegłym roku udało mi się zaobserwować trójkę szczeniąt, które kilkukrotnie widywałem na leśnej polanie. Z moich obserwacji wynika, że tego lata powinny pojawić się w tym samym miejscu i liczę, że będę miał szczęście uwiecznić je na zdjęciach.

Czemu, z pana doświadczenia, warto się przyglądać latem w lesie?
Lato to czas, kiedy przyroda działa z największą intensywnością. Młode pod opieką rodziców uczą się samodzielności, rośliny są w pełnym rozkwicie, a poranna mgła czy rosa potrafią zamienić zwykły kawałek lasu w coś magicznego. Warto też patrzeć pod nogi, przykucnąć czy uklęknąć, bo tam jest kolejny ukryty, ale dostępny świat, którego szczegóły czasem ciężko jest dostrzec gołym okiem.

Jeśli chcielibyśmy, tak jak pan, fotografować las, od czego najlepiej zacząć? Co robić, a czego definitywnie nie robić?
Co jakiś czas dostaję takie zapytania. Wtedy pytam: a jaki rodzaj fotografii cię interesuje?

Las można fotografować na wiele sposobów np. krajobraz, dzikie zwierzęta, ptaki albo detale lub owady w stylu makro, czyli ten ukryty świat, o którym wspominałem. Odpowiedź na to pytanie jest bardzo ważna, bo niezależnie od tego, co wybierzemy, musimy odpowiednio się przygotować.

Przede wszystkim dobór sprzętu. Oprócz aparatu trzeba mieć odpowiedni obiektyw. Do krajobrazu coś szerokokątnego, do zwierząt i ptaków długi teleobiektyw, natomiast do makro ze skalą odwzorowania 1:1 lub większą.

Kolejną ważną rzeczą jest poznanie terenu. Warto chodzić tymi samymi leśnymi ścieżkami o różnych porach dnia, aby sprawdzić, kiedy i gdzie zwierzęta się pojawiają. Pamiętam jak przez cały okres zimowy chodziłem tą samą trasą w głębokim lesie, bo widziałem na niej ślady obecności wilków. Spotkać je to nie jest wcale takie łatwe. Dzięki temu, że byłem konsekwentny w działaniu, w sobotni lutowy poranek wypatrzyłem wilczą rodzinę odpoczywającą na leśnym wzgórzu. To była dla mnie wymarzona nagroda.

A czego zdecydowanie unikać? Podchodzenia do gniazd, nor czy zwierząt. Nie dotykamy samotnych maluchów. W większości przypadków rodzice są w pobliżu, choć może to z naszej perspektywy wyglądać inaczej. Nie dokarmiamy zwierząt dla lepszego zdjęcia. Nie płoszymy zwierząt. Nie wchodzimy na uprawy leśne czy ostoje zwierząt. Fotografujmy tak, aby pozostawić przyrodę w takim stanie, jaką ją zastaliśmy. Fotografia przyrodnicza to nie są tylko piękne zdjęcia, które widzicie na koniec. To przede wszystkim nauka cierpliwości, bo czasem trzeba siedzieć czy leżeć wiele godzin w jednym miejscu, nie mając pewności, czy coś się wydarzy. To także walka z niedogodnościami jakie czekają w terenie. Deszcze, upały, mrozy, leżenie w błocie, komary czy brak snu, kiedy trzeba wyjść z domu na długo przed świtem.

Jak powinniśmy zachowywać się w lesie? Czy jest się czego bać?
Las nie jest miejscem, którego powinniśmy się bać, ale miejscem, które należy szanować. Do lasu idziemy z przyjemnością. Pamiętajmy, że będąc w lesie, jesteśmy w domu dzikich zwierząt. Przede wszystkim zachowujemy ciszę, wtedy mamy większe szanse na spotkanie ze zwierzyną. Dzikich zwierząt również nie musimy się bać, o ile zachowamy bezpieczny dystans. Wilki nie szukają kontaktu z nami. One się nas panicznie boją. W ostatnim czasie wielokrotnie przekonałem się o tym. Czasami nawet nie zdążę podnieść aparatu, a wilk rozpływa się w powietrzu. Kiedy jednak dojdzie do spotkania, kiedy wilk będzie nam się za długo przyglądał, wtedy pohałasujmy, pomachajmy rękami w górze i bezpiecznie się wycofajmy. Wilki w dzień nie zawsze są w stanie właściwie ocenić, co lub kto jest przed nimi. Pamiętam, jak w zeszłym roku po nocy wracałem leśną drogą do domu. Na lewym ramieniu statyw z aparatem i w dłoni wyłączona latarka. W prawej ręce termowizor, dzięki któremu w zupełnej ciemności wszystko widać. Wychodząc zza zakrętu, dostrzegłem, że w odległości kilkudziesięciu metrów stał wilk, który mi się przyglądał. Zatrzymałem się, obserwując go przez urządzenie. W pewnym momencie pomyślałem, że nie wiem który to jest z wilczej rodziny, więc włączyłem latarkę. I wiecie co się stało? Uciekł w popłochu. Zdążyłem nagrać moment jego ucieczki.

W lesie na pewno musimy uważać na kleszcze i stosować odpowiednie zabezpieczenie przed nimi. Bardzo często słyszymy w mediach, jak są groźne dla naszego zdrowia. Wiele lat temu osobiście się przekonałem, kiedy dzięki jednemu z nich spędziłem w szpitalu trzy tygodnie.

Kiedy najlepiej wybrać się do lasu?
O każdej porze dnia las wygląda zupełnie inaczej. Z mojego doświadczenia dużo dzieje się o świcie i przed wieczorem. Śpiewy ptaków, zwierzęta stają się bardziej aktywne, światło jest bardzo miękkie i sprzyja fotografii. Za to po deszczu las pięknie pachnie. Lubię wykorzystywać ten moment w makrofotografii, kiedy owady są pokryte kropelkami wody, niczym perełkami. Natomiast w upalne dni rzadko jestem w lesie, bo zwierzęta, tak jak my, również chronią się przed słońcem.

Po niezliczonych godzinach spędzonych w lesie wiem jedno: że przyroda nigdy nie przestaje zaskakiwać. Czasem nagrodą jest wyjątkowe zdjęcie czy spotkanie z dzikim zwierzęciem, który do niedawna był w sferze moich marzeń. Dlatego zachęcam każdego, aby nie tylko latem, ale o każdej porze roku, poszedł choć na chwilę do lasu w zupełnej ciszy, zatrzymał się i rozejrzał. Być może zobaczy coś, czego wcześniej nie dostrzegał.