W drodze na Górę Chełmską przy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92, w zabytkowych budynkach z czerwonej cegły wybudowanych w II połowie lat 80. XIX wieku, działa instytucja, którą wielu Koszalinian kojarzy z mundurem, ale niewielu zna ją od środka. Wyższa Szkoła Straży Granicznej to miejsce, w którym praktyka służby spotyka się z nauką, a rozmowa o granicy szybko prowadzi do pytań o człowieka, odpowiedzialność i wspólnotę. Z gen. bryg. SG dr. Piotrem Boćko, Rektorem-Komendantem WSSG, rozmawiamy o Uczelni, która jest ważną częścią Koszalina.
Dlaczego Wyższa Szkoła Straży Granicznej powstała właśnie w Koszalinie?
To pytanie dotyka kilku płaszczyzn. Przede wszystkim trzeba pamiętać, że to miejsce ma swoją długą historię właśnie w obszarze organizacji szkoleń. Wraz z powołaniem Straży Granicznej w 1991 roku rozpoczęto bowiem starania o kształcenie nowych kadr na potrzeby formacji, dlatego też w 1992 roku utworzono Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej w obiektach, które wcześniej zajmowała Bałtycka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, a po transformacji Bałtycki Oddział Straży Granicznej. Ośrodek nie pojawił się nagle, wyrósł z tradycji, doświadczenia, z obecności munduru w naszym mieście. Przez ponad trzydzieści lat szkolono w nim przede wszystkim funkcjonariuszy i pracowników Straży Granicznej, ale także przedstawicieli innych służb, z kraju i z zagranicy. Ośrodek i profil kształcenia kadr Straży Granicznej był w pewnym sensie lustrem zmian geopolitycznych, odpowiadał na potrzeby zmieniającego się otoczenia.
Wejście Polski do Unii Europejskiej, później do strefy Schengen, nowe zagrożenia granicy państwowej, wojna w Ukrainie— wszystko to wpływało na formację i na sposób szkolenia i doskonalenia zawodowego jej kadr. Dlatego kiedy pojawiło się pytanie, czy Straży Granicznej potrzebna jest uczelnia, Koszalin był naturalnym miejscem na jej utworzenie. Była tu doświadczona kadra, zaplecze logistyczne, aktualna oferta ponad 140 kursów i szkoleń oraz atmosfera i to, co najważniejsze – chęć i gotowość do podjęcia nowych zadań, nowych wyzwań.
Utworzenie uczelni w naszej formacji to nie tylko dopełnienie systemu szkolenia Straży Granicznej o kształcenie akademickie, ale także podkreślenie znaczenia edukacji, którą już dawno przestaliśmy traktować tylko jako usługę, ale dziś dostrzegamy w niej dobro publiczne stwarzające możliwości budowania szeroko rozumianego systemu bezpieczeństwa państwa.
Co oznacza ta „możliwość budowania szeroko rozumianego systemu bezpieczeństwa państwa”? Przecież wiele osób myśli o Straży Granicznej głównie przez pryzmat kontroli dokumentów i ochrony granicy.
Ochrona granicy państwowej to nie tylko kontrola dokumentów czy zapewnienie nienaruszalności granicy na lądzie i morzu. Straż Graniczna, jako umundurowana i uzbrojona formacja, realizuje szereg innych zadań wpisujących się w szeroko rozumiane bezpieczeństwo państwa. Do kluczowych obowiązków formacji należy między innymi zapobieganie nielegalnej migracji, zwalczanie przestępczości transgranicznej, w tym przemytu i handlu ludźmi, a także kontrola osób czy ładunków w portach, na lotniskach oraz na drogach. Funkcjonariusze Straży Granicznej prowadzą również działania związane z ochroną szlaków komunikacyjnych, współpracą międzynarodową oraz reagowaniem na sytuacje kryzysowe. Granica państwowa to nie tylko linia na mapie, ale także granica UE.
Współczesny funkcjonariusz musi być więc dobrze przygotowany zawodowo, profesjonalnie wykonywać swoje obowiązki, powinien także rozumieć procesy, które zachodzą w przestrzeni społecznej. Dlatego edukacja jest dla nas czymś więcej niż przekazaniem wiadomości i technicznym kształceniem umiejętności. Ona otwiera drzwi nie tylko do świata wiedzy, ale też do świata postaw. Takie wartości jak godność, szacunek, tolerancja czy odpowiedzialność, nie są wyłącznie dodatkiem do służby, a stają się, i powinny stawać się jej częścią. Funkcjonariusz pełni służbę w bardzo różnych warunkach i bardzo różnych środowiskach, zarówno w tych lokalnych jak i środowiskach cudzoziemskich. W tym sensie Uczelnia mundurowa nie powinna być wyłącznie miejscem realizacji szkoleń, w których zapoznaje się słuchaczy z procedurami służbowymi. Powinna być również przestrzenią refleksji oraz budowania szczególnej relacji między uczelnią a naszą zawodową społecznością Straży Granicznej. Utworzenie WSSG to właśnie szczególna dbałość o kształcenie zawodowe kadr naszej formacji, ale i wyzwanie, by kształcenie to nie rozminęło się z jej potrzebami formacji.
Czym Wyższa Szkoła Straży Granicznej różni się od dawnego ośrodka szkolenia?
Dawny ośrodek nie zniknął z życia uczelni w zakresie realizowanych zadań. Wyższa Szkoła Straży Granicznej, przekształcona z Centralnego Ośrodka Szkolenia Straży Granicznej w 2023 roku, nadal wykonuje ogromną część pracy szkoleniowej ukierunkowanej na kształcenie i doskonalenie kadr formacji. W naszej ofercie szkoleniowej jest ponad 140 tytułów kursów doskonalących i szkoleń specjalistycznych. Prowadzimy również szkolenia kwalifikowane, od poziomu podoficerskiego po oficerski Straży Granicznej. Rocznie wydajemy ponad cztery tysiące świadectw, zaświadczeń i dyplomów. To wyraźnie pokazuje skalę i zakres działalności dydaktycznej prowadzonej w tym miejscu. Nowym i szczególnie istotnym obszarem działalności jest kształcenie akademickie. Realizujemy studia na kierunku „Bezpieczeństwo granicy państwowej”, unikatowym w skali kraju. Choć studia z zakresu nauk o bezpieczeństwie prowadzi wiele uczelni, nasz model kształcenia wyróżnia bardzo silne powiązanie akademickości z praktyką służby. Nie są to studia oderwane od realiów formacji.
Rozpoczęcie ich poprzedzone jest koniecznością przejścia procedury kwalifikacyjnej do Straży Granicznej, a kandydat najpierw zostaje funkcjonariuszem, a dopiero potem studentem. To ważna różnica. Nie wygląda to tak, że maturzysta po prostu przychodzi i zapisuje się na studia. Bezpośrednio po przyjęciu do formacji funkcjonariusz może wziąć udział w rekrutacji na studia w WSSG. Dopiero pozytywny wynik tej rekrutacji otwiera drogę do przekroczenia bramy uczelni i rozpoczęcia 3-letniego procesu kształcenia. Rocznie przyjmujemy około 40 osób będących funkcjonariuszami swoich „macierzystych” oddziałów. Przyjeżdżają do Koszalina i podejmują studia, by zdobywać wiedzę, umiejętności i – mam nadzieję – spełniać marzenie o służbie w SG. Po ukończeniu nauki i zdaniu egzaminu dyplomowego absolwent otrzymuje tytuł licencjata oraz stopień młodszego chorążego Straży Granicznej. Pierwsi absolwenci opuszczą mury naszej uczelni już wiosną przyszłego roku. Wtedy będziemy mogli jeszcze pełniej odpowiedzieć na pytanie, jak ten model szkolenia kadr formacji sprawdza się w praktyce.
Jak wygląda takie kształcenie od środka? Czego uczą się przyszli absolwenci?
Studenci, oprócz nabycia kwalifikacji odpowiednich dla chorążego Straży Granicznej, w trakcie studiów wybierają jedną z trzech specjalizacji, które odpowiadają głównym obszarom zadań w naszej formacji. To specjalizacja graniczna, cudzoziemska oraz operacyjno-śledcza. Mówiąc prościej: pierwsza dotyczy działań związanych bezpośrednio z ochroną granicy, druga odnosi się do spraw cudzoziemców i migracji, a trzecia do działań związanych z przeciwdziałaniem i zwalczaniem przestępczości. Ale program nie ogranicza się do teorii. Są zajęcia z prawa, języków obcych, w tym branżowego języka angielskiego, komunikacji interpersonalnej, wychowania fizycznego, technik interwencji oraz strzelania. Organizowane są spotkania z ekspertami, także spoza naszej uczelni.
Bardzo ważne są praktyki studenckie — ponad 960 godzin w ciągu trzech lat, które realizowane są w macierzystych jednostkach organizacyjnych SG, w miejscu przyszłej służby. To pozwala studentom od początku dostrzec, że wiedza musi spotkać się z praktyką. Współczesna uczelnia, szczególnie taka jak nasza, nie może być wyspą. Jeśli kształcimy praktycznie, musimy być blisko realnych zadań, sytuacji, ludzi i problemów. Dlatego dbamy o integrację społeczności szkoły. Organizujemy obozy sportowe, uczestniczymy w szeregu akcji charytatywnych, a nasi studenci mają wpływ na organizację służbowego czasu wolnego i form aktywności, zarówno sportowej, jak i naukowej.
Kim właściwie jest dziś funkcjonariusz Straży Granicznej? Jakie kompetencje są potrzebne w tej służbie?
Służba w Straży Granicznej skupia w sobie wiele kompetencji, które odnoszą się do poszczególnych rodzajów czynności zawodowych realizowanych przez funkcjonariuszy. Inne kwalifikacje potrzebne są w przejściach granicznych podczas odprawy podróżnych a inne na tzw. „zielonej granicy” czy podczas pełnienia służby na jednostkach pływających naszej formacji. Dzisiejsi funkcjonariusze to prawnicy, technicy kryminalistyczni, logistycy, specjaliści od ujawniania fałszerstw dokumentów, ale także przeciwdziałania i zwalczania przestępczości transgranicznej. To także eksperci zajmujący się nowymi technologiami wykorzystywanymi w służbie, piloci czy marynarze. To potrzeba służby, a więc sposób realizacji ustawowych zadań Straży Granicznej, wymusza takie a nie inne umiejętności poparte wiedzą i doświadczeniem, które oczywiście przychodzi w trakcie służby.
Czy Straż Graniczna i WSSG są dziś także miejscem dla kobiet?
Jak najbardziej. Kobiety stanowią integralną część naszej zawodowej społeczności i już nie wyobrażamy sobie naszego zawodowego świata bez pań. Zarówno w WSSG, jak i w naszej formacji, kobiety często zajmują bardzo wysokie stanowiska, posiadają wysokie kwalifikacje, a dzięki swemu profesjonalizmowi zwiększają skuteczność jej działań Spośród wszystkich służb mundurowych możemy stwierdzić, że reprezentacja kobiet w naszej formacji jest najsilniejsza, ponieważ liczy blisko 25% całego stanu osobowego. Możemy więc powiedzieć, że kobiety w służbie nie są już wyjątkiem, lecz standardem.
WSSG mieści się za ogrodzeniem. Jak uczelnia może być bliżej mieszkańców Koszalina?
Każdy obiekt tego typu ma swoje zasady bezpieczeństwa. One są konieczne. Ale nie chcemy być miejscem zamkniętym dla społeczności Koszalina i regionu. Ten gmach od dawna jest bowiem częścią Koszalina. Razem z budynkiem Poczty Głównej, Archiwum Państwowego, Polikliniki czy Straży Pożarnej tworzy piękny szlak obiektów z czerwonej cegły. To jest fragment miejskiej historii i dlatego staramy się o to miejsce dbać. Rewitalizujemy ogrodzenie, odnawiamy dach budynku głównego wraz z dwiema wieżami, przywracając pierwotny wygląd i odsłaniamy widok na naszą uczelnie od strony ulicy Piłsudskiego.
Nie tylko chcemy pokazać nasz obiekt z zewnątrz, ale zapraszamy również do zwiedzenia naszego historycznego kompleksu. Organizujemy dni otwarte, dni nauki, przyjmujemy wycieczki nie tylko różnych koszalińskich grup, ale także spoza naszego miasta.
Jako społeczność WSSG chcemy być obecni podczas miejskich uroczystości i wydarzeń, ale także chcemy promować nasze miasto i region w Polsce i poza jego granicami. Do naszej uczelni przez cały rok przyjeżdżają funkcjonariusze z całej Polski – to jest okazja do promocji Koszalina. Są zakwaterowani, korzystają z naszej infrastruktury, ale również z oferty miasta i regionu: kin, teatru, bliskości morza i pięknych terenów Góry Chełmskiej. Przyjmujemy również grupy szkoleniowe innych służb, także z zagranicy. Od trzech lat gościmy grupy służb granicznych z Azji, które uczą się u nas branżowego języka angielskiego, ale także poznają Koszalin i nasz kraj, naszą historię i tradycje, kulturę i naszą codzienność. To wszystko sprawia, że WSSG nie jest odległym, zamkniętym światem mundurowo-akademickim. Jest ważną, żywą częścią Koszalina.
