Dlaczego zmiana stylu życia bywa dla nas tak trudna? Co sprawia, że w kolejnym zrywie rzucamy się z „motyką na słońce”, przechodząc na kolejną „dietę”? Jak wyznaczać zdrowe cele, nie tracąc radości życia? Co robić, by utrzymać balans bez frustracji i poczucia straty? Jak to możliwe, że potrafimy z czułością dbać o dom, rodzinę, ukochane zwierzęta czy ogród, a tak często zapominamy o… sobie?
Zdrowy styl życia to znacznie więcej niż „zdrowa dieta” i aktywność fizyczna. To troska o siebie — z odrobiną czułości i miłości własnej. To zaopiekowanie się nie tylko ciałem, ale i psychiką. To pamiętanie o badaniach profilaktycznych, odpowiednim nawodnieniu, jakościowym śnie, regularnym odpoczynku, relacjach z ludźmi, a także o codziennej radości i umiejętności radzenia sobie ze stresem. Nie znajdziesz zdrowia w cudownej tabletce, detoksie ani restrykcyjnej diecie. Zacznij od podstaw. Zastanów się, który obszar Twojego życia potrzebuje troski, co jest dla Ciebie najważniejsze. Nie zmieniaj wszystkiego na raz, nie oczekuj efektów natychmiast. Daj sobie czas. Trudno znaleźć siłę do zmiany, jeśli jesteśmy przepracowani. Trudno cieszyć się ruchem czy zdrowszym jedzeniem, gdy narzucamy sobie sztywny rygor. Nie jesteśmy robotami. Dajmy sobie prawo do potknięć, gorszych dni i wyrażania emocji. Warto zastanowić się: co tak naprawdę pcha nas do zmiany stylu życia? Choroba? Strach przed niepełnosprawnością? Porównywanie się do innych? Kompleksy? Motywując się, warto spojrzeć w przyszłość: gdzie chcę być za kilka, kilkanaście lat? Co zyskam dzięki zmianom? W gabinecie dietetyka często pojawiają się błędne przekonania: obsesyjne liczenie kalorii, karanie się ćwiczeniami za „zbyt duży posiłek”, zakazywanie sobie słodyczy, ścisłe trzymanie się rozpisek… Jeśli wierzysz, że szczupła sylwetka da Ci szczęście – możesz łatwo zabrnąć w ślepy zaułek. To droga do frustracji, rezygnacji i poczucia porażki.
Buduj i pielęgnuj zdrowsze przekonania. Wspierają zmianę stylu życia i zachowanie balansu. Motywuj się pozytywnie. Znajdź aktywność, którą polubisz – ćwicz nie po to, by „spalić”, ale żeby poczuć przyjemność. Działaj w swoim tempie, krok po kroku, bez zbędnych restrykcji. Wtedy łatwiej będzie poczuć, że naprawdę o siebie dbasz.
Umiejętność samoregulacji emocji. W kształtowaniu nawyków żywieniowych, oprócz naszych przekonań, ogromną rolę odgrywa zdolność samoregulacji emocji, oczekiwania, cechy osobowości oraz umiejętność radzenia sobie ze stresem. Zaburzenia samoregulacji dotyczą zwykle braku kontroli nad ilością i rodzajem zjadanego pokarmu w określonych okolicznościach (uroczystości, spotkania towarzyskie), a także, gdy wyłączamy świadomość a uruchamiamy automatyczne odruchy (np. przy filmie, czytaniu książki). Osoby z obniżoną umiejętnością samoregulacji dotyczącą jedzenia, często nie potrafią także identyfikować odczucia głodu i sytości, które bywają mylone z emocjami i doprowadzają do utraty kontroli nad jedzeniem. Przekonania związane z niską samooceną, poczuciem bezradności, braku wpływu, szczególnie połączone z perfekcjonizmem i wysokimi wymaganiami wobec siebie, także sprzyjają sięganiu po jedzenie, jako „pocieszenia” dostępnego niemal bez ograniczeń, tu i teraz. Staraj się jeść świadomie. Zapytaj siebie: Czy jestem głodny? Czy może coś czuję? Co tak naprawdę próbuję zaspokoić? Jedzenie nie powinno być ucieczką, karą ani nagrodą. To forma troski o siebie — ale nie jedyna.
Nie głodź się! Zbyt mała ilość jedzenia lub długotrwałe głodówki spowalniają metabolizm, powodują niedobory składników, wpływają negatywnie na wygląd i samopoczucie, prowadzą do zmęczenia, problemów ze snem i nastrojem, a nawet do depresji. Ograniczenia, nadmierne liczenie kalorii i sztywna kontrola mogą prowadzić do emocjonalnych kryzysów i porzucenia planów. Lęk, złość, smutek, perfekcjonizm i oczekiwanie spektakularnych efektów — to nie są sprzymierzeńcy zmiany. Dużo lepiej działa elastyczność i zdrowa kontrola. Przyjmij zasadę: czasem mogę odpuścić. I to jest w porządku.
Efekt jo-jo – skąd się bierze? Jo-jo, czyli powrót do dawnej (lub wyższej) wagi, to częsty i frustrujący efekt źle poprowadzonego odchudzania. Organizm działa jak gospodarz w kryzysie: jeśli nagle obetniesz połowę „dochodu” (czyli kalorii), zaczyna oszczędzać – spowalnia metabolizm i zwiększa apetyt. A gdy „dieta” się kończy, ciało z lubością zaczyna magazynować każdą kalorię „na zapas”. Tracimy masę mięśniową, a odzyskujemy tłuszcz. Z każdym cyklem organizm broni się skuteczniej, a Ty musisz włożyć więcej wysiłku, żeby osiągnąć coraz mniej spektakularne efekty. Frustracja rośnie. Dlatego – nie wchodź na wagę kilka razy dziennie, nie przeglądaj się obsesyjnie w lustrze. Daj sobie przestrzeń, zaufaj sobie. Zamiast szukać magii w aplikacjach czy u „specjalistów od cudów” – zacznij od małych, ale realnych kroków. Takich, które jesteś w stanie zaakceptować i utrzymać w dłuższym czasie.
Wszystko albo nic? To pułapka. Myślenie „wszystko albo nic” to częsty sabotażysta. Podejmuj decyzje świadomie, bez poczucia winy. Masz prawo do odstępstw i spontaniczności — byle nie stały się codziennym nawykiem. To działa chwilowo, ale nie rozwiązuje problemu.
Dlatego tak ważna jest uważność – spostrzeganie swoich emocji, potrzeb, myśli. Uważność to odważenie się na bycie otwartym i dostrzeganie swoich stanów emocjonalnych oraz pojawiających się krytycznych myśli. To też niełatwe w dzisiejszych czasach, gdy wygodniej nam ignorować i zamieść pod dywan trudne relacje, niedopowiedzenia, żal, niepokój i smutek. Zadbaj o balans. Daj sobie prawo do odpoczynku. Ucz się rozpoznawać własne potrzeby i emocje. To nie słabość – to dojrzałość. To trudne, bo wymaga zatrzymania się w świecie pełnym bodźców. Ale warto – bo to może odmienić Twoje życie.
Ruch – dlaczego to się opłaca? Aktywność fizyczna przyspiesza metabolizm, poprawia skład i proporcje ciała, nastrój i sprawność umysłową. Daje energię, redukuje stres, pomaga lepiej spać. Osoby aktywne lepiej radzą sobie z codziennością, emocjami i obowiązkami.
Zdrowsze życie to nie tylko dieta czy trening. To całokształt codziennych wyborów, przewartościowanie priorytetów i gotowość do zmiany. Ustal cel, zaplanuj drogę, ale zostaw sobie margines na niespodziewane i niezależne od Ciebie wydarzenia. Zamiast skupiać się na ograniczeniach, poszukaj rozwiązań. Zastanów się, co możesz zrobić teraz, żeby jutro było choć trochę lepsze. Gotowość do zmiany przychodzi wtedy, gdy naprawdę widzimy w niej sens.
Zdrowy styl życia nie powinien być karą. Nie chodzi w nim o to, by ciągle „naprawiać” siebie, tylko by lepiej o siebie dbać. Dlatego zamiast zakazywać sobie wszystkiego i planować rewolucję, zapytaj:
Czego naprawdę potrzebuję? Co mogę zrobić, by czuć się lepiej, nie tylko wyglądać lepiej?
Co da mi siłę, a nie ją odbierze?
Największym sekretem zdrowego stylu życia jest to, że nie istnieje jeden słuszny przepis. To Ty jesteś autorem swojej drogi. Możesz inspirować się innymi, ale nie porównuj się do nich. Ich punkt startu, cele i możliwości są inne niż Twoje. Nie musisz być idealny, by dbać o siebie. Wystarczy, że jesteś wystarczająco uważny, wystarczająco czuły i wystarczająco konsekwentny – po swojemu, na swoich zasadach.
Agnieszka Kobalczyk-Rohde
dietetyk kliniczny, psychodietetyk prowadzi Gabinet Dietetyczny w Koszalinie (Przychodnia Specjalistyczna PulsMed, ul. Stoczniowców 11-13)
tel. 791 208 330, koszalin.dietetyk@gmail.com,
facebook.com/koszalin.dietetyk
