Dział Sztuki Współczesnej Muzeum w Koszalinie wzbogacił swoją kolekcję o wyjątkowy nabytek – cykl fotograficzny Fryzury I–IV autorstwa Anny Kutery. Jej dorobek obejmuje performans, fotografię, wideo i instalacje, a realizacje w tych dziedzinach stanowią istotny wkład w rozwój polskiej sztuki współczesnej. Kutera, zaliczana do grona najważniejszych polskich artystek wizualnych II poł. XX wieku, od lat konsekwentnie rozwija praktykę twórczą sytuującą się na styku konceptualizmu* i sztuki kontekstualnej*.
Anna Kutera (ur. 1952) jest absolwentką wrocławskiej Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych. Już na wczesnym etapie swojej działalności uznała, że tradycyjne środki wyrazu – tj. malarstwo czy rysunek – są niewystarczające do wyrażenia poruszanej przez nią problematyki, skoncentrowanej na relatywizmie pojęć i wartości. Studia we Wrocławiu, czyli w ówczesnym centrum polskiego konceptualizmu, skierowały jej uwagę ku nowoczesnym tendencjom artystycznym.
Z czasem Kutera zwróciła się ku sztuce kontekstualnej. Bardziej niż abstrakcyjne rozważania interesowało ją osadzenie dzieła w realnym doświadczeniu – codziennych sytuacjach czy relacjach międzyludzkich, jednak nadal główną osią jej poszukiwań pozostawała refleksja nad zmiennością znaczeń, uzależnionych od kontekstu społecznego, kulturowego lub filozoficznego.
Jedną z charakterystycznych cech twórczości Kutery jest podejmowanie istotnych problemów społecznych poprzez ukazywanie zwyczajnych, pozornie błahych sytuacji. Do codzienności odwołuje się cykl Fryzury I-IV, powstały w ramach wieloletniego projektu Sytuacje stymulowane. Praca ta dotyka ważnych wątków emancypacyjnych, ale jako narzędzie symbolicznego przekazu wykorzystuje, z pozoru trywialny, motyw fryzury. W tym kontekście sposób kształtowania własnego wizerunku staje się metaforą wolności i potrzeby samodzielnego podejmowania autonomicznych decyzji. Fotograficzne autoportrety Kutery to wyraziste oraz pełne humoru ukazanie sprzeciwu wobec narzucanych kobietom norm i oczekiwań. Dzieło to odcina się od patosu i cierpiętniczego tonu, który często towarzyszy twórczości feministycznej, proponując zamiast tego ironię i lekkość.
Koszalińska publiczność miała okazję zobaczyć Fryzury Anny Kutery w 2023 roku podczas gali otwarcia wystawy “Otwieranie. Plenery koszalińskie w Osiekach 1963-1981”. Cykl fotograficzny stanowił integralny element zrekonstruowanego performansu z cyklu Sytuacje stymulowane. Jego pierwsze wykonanie miało miejsce w Osiekach w 1981 roku.
Zakup dzieła Anny Kutery jest dla koszalińskiej kolekcji szczególnie znaczący. Odnosi się ono do dziedzictwa plenerów w Osiekach – jednego z najważniejszych zjawisk w historii powojennej sztuki polskiej – a także nawiązuje dialog z twórczością Marii Pinińskiej-Bereś, również reprezentowanej w zbiorach muzeum. Każda z tych artystek w unikalny sposób podejmuje temat kobiecej podmiotowości i społecznych oczekiwań wobec płci, pobudzając tym samym wielowymiarowy dyskurs. Ich dzieła, zestawione obok siebie, można oglądać na wystawie “Reorientacje. Odsłona kolekcji sztuki współczesnej”, czynnej do 26 kwietnia 2026 roku.
Zakup cyklu Fryzury I-IV nie tylko wzbogaca kolekcję muzeum o dzieło o wysokiej wartości artystycznej, ale także umożliwia prowadzenie pogłębionych badań nad sztuką feministyczną, kontekstualną i performatywną w Polsce. Otwiera zarazem nowe perspektywy interpretacyjne i stanowi cenny punkt odniesienia dla przyszłych ekspozycji.
Środki na zakup pracy pochodzą z tegorocznej edycji programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kolekcje sztuki współczesnej”.
*konceptualizm – nurt XX-wiecznej sztuki, kładący nacisk na koncept czyli ideę stojącą za dziełem artystycznym, oraz proces jego powstawania, które są ważniejsze niż wartości estetyczne czy fizyczny obiekt artystyczny.
*kontekstualizm – nurt w sztuce współczesnej podkreślający, że znaczenie dzieła sztuki jest nierozerwalnie związane z określonym kontekstem, który obejmuje normy, wartości i czynniki historyczno-kulturowe.
